Türkiye’de internetteki bir içeriğe erişimin engellenmesinin en yaygın hukuki aracı, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun‘un 9. maddesidir. Bu madde, kişilik hakları ihlal edilen herkese, savcılığa gitmeden, doğrudan hakime başvurup saatler içinde sonuç alma imkânı verir.
Bu yazıda maddenin nasıl işlediğini, hangi şartlarda başvurulabileceğini, sürecin aşamalarını ve bilinmesi gereken sınırları anlatıyoruz.
Madde 9 kimi korur?
Madde, “internet ortamında yapılan yayın içeriği nedeniyle kişilik hakları ihlal edilen gerçek ve tüzel kişileri” korur. Kişilik hakkı geniş bir kavramdır; uygulamada şu durumlar bu kapsamda değerlendirilir:
- Hakaret, sövme, aşağılayıcı ifadeler
- İftira, gerçek dışı isnatlar
- Masumiyet karinesinin ihlali (henüz hüküm yokken “suçlu” ilan edilmek)
- Özel hayata ilişkin bilgi ve görüntülerin paylaşılması
- Kişinin fotoğrafının, adının izinsiz ve zarar verici biçimde kullanılması
- Şirketler için ticari itibarı zedeleyen gerçek dışı iddialar
Kapsam dışı: Sizi rahatsız eden ama kişilik hakkınızı ihlal etmeyen içerikler (örneğin eleştiri sınırında kalan olumsuz bir yorum, doğru ve güncel bir haber).
İki seçenek: Önce içerik sağlayıcıya mı, doğrudan hakime mi?
Kanun size iki yol sunar; birini seçmek zorunda değilsiniz, ikisini aynı anda da kullanabilirsiniz:
a) İçerik/yer sağlayıcıya başvuru (md. 9/1): İçeriği yayımlayan siteye ya da barındıran yer sağlayıcıya, içeriğin kaldırılmasını talep eden bir bildirim gönderirsiniz. Sağlayıcı 24 saat içinde cevap vermek zorundadır. Cevap gelmezse ya da olumsuzsa hakime gidersiniz.
b) Doğrudan Sulh Ceza Hakimliği’ne başvuru (md. 9/1): İçerik sağlayıcıya başvurmadan doğrudan hakime gidebilirsiniz. Uygulamada çoğu başvuru bu yolla yapılır; çünkü zaman kritiktir ve içerik sağlayıcının kaldırması zaten beklenmez.
Süreç adım adım
1. Delil tespiti
Başvuru öncesinde içeriğin ekran görüntüleri alınır; URL, tarih ve saat görünür olmalıdır. Noter tespiti ya da e-tespit, hakime sunulan delilin güvenilirliğini artırır ancak zorunlu değildir.
2. Dilekçenin hazırlanması
Dilekçe, kararın hızını ve kapsamını doğrudan belirler. İyi bir dilekçede şunlar bulunur:
- Başvuranın kimlik bilgileri ve adresi
- İhlale konu her URL ayrı ayrı (sayfa adresi; site ana sayfası değil)
- Her URL için ihlalin ne olduğu ve hangi ifadelerin/görsellerin kişilik hakkını ihlal ettiği
- Talep: ilgili URL’lere erişimin engellenmesi; ek olarak md. 9/10 uyarınca başvuranın adının bu URL’lerle ilişkilendirilmemesi (unutulma hakkı) ve kararın arama motorlarına bildirilmesi
- Ekler: ekran görüntüleri, varsa beraat/takipsizlik kararı, noter tespiti, kimlik fotokopisi
Avukat zorunlu değildir, ancak hakimin dosyayı 24 saat içinde duruşmasız karara bağladığı düşünülürse, dilekçenin açık ve belgeli olması belirleyicidir.
3. Hakimliğe başvuru
Dilekçe, başvuranın yerleşim yerindeki ya da ihlalin gerçekleştiği yerdeki Sulh Ceza Hakimliği’ne verilir. Harç ve posta masrafı ödenir. UYAP üzerinden avukat aracılığıyla elektronik başvuru da mümkündür.
4. Karar: 24 saat
Hakim, başvuruyu duruşma yapmaksızın en geç 24 saat içinde karara bağlar. Karar, yalnızca ihlalin gerçekleştiği kısımla (URL bazlı) sınırlı olmak zorundadır; ancak teknik olarak URL bazlı engelleme mümkün değilse ya da ihlal sitenin tamamını kapsıyorsa site geneline erişim engeli verilebilir (md. 9/4).
5. Uygulama: ESB ve 4 saat
Erişim engelleme kararı, hakimlik tarafından Erişim Sağlayıcıları Birliği’ne (ESB) gönderilir. ESB kararı tüm erişim sağlayıcılara iletir ve karar en geç 4 saat içinde uygulanır (md. 9/8). Bu andan itibaren ilgili URL Türkiye’den erişilemez hâle gelir.
Md. 9/10 kapsamında “ilişkilendirmeme” kararı verilmişse ESB, kararı belirtilen arama motorlarına da bildirir; arama motorları başvuranın adıyla yapılan aramalarda URL’yi göstermemekle yükümlüdür.
6. İçerik sağlayıcıya bildirim
Karar ayrıca içerik ya da yer sağlayıcıya da bildirilir. Sağlayıcı içeriği kaldırırsa erişim engeli fiilen gereksiz hâle gelir; birçok site mahkeme kararı sonrasında içeriği tamamen kaldırmayı tercih eder.
İtiraz yolu
Karara karşı, Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz edilebilir. İtiraz, kararı veren hakimliğin bulunduğu yerdeki bir sonraki numaralı Sulh Ceza Hakimliği’nce incelenir. Hem başvuran (ret durumunda) hem içerik sahibi (engelleme durumunda) itiraz edebilir. İtiraz süresi tebliğden itibaren 7 gündür.
Son yıllarda Anayasa Mahkemesi, bazı md. 9 kararlarını ifade özgürlüğü yönünden incelemiş ve yeterli gerekçe içermeyen engelleme kararlarının hak ihlali oluşturduğuna hükmetmiştir. Bu nedenle hakimler, özellikle haber içeriklerinde daha ayrıntılı gerekçe arar; başvuru dilekçesi buna göre hazırlanmalıdır.
Madde 9/A: Özel hayatın gizliliği için hızlı yol
Kanunun 9/A maddesi, özel hayatın gizliliğinin ihlali durumunda ayrı ve daha hızlı bir yol tanır:
- Kişi doğrudan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’na (BTK) başvurur.
- BTK, talebi uygun görürse erişimi 4 saat içinde engeller (ESB aracılığıyla).
- BTK, kararını 24 saat içinde Sulh Ceza Hakimliği’nin onayına sunar; hakim 48 saat içinde karar verir. Onaylanmazsa engel kalkar.
Bu yol, mahrem görüntüler, hastalık bilgileri, aile içi bilgiler gibi hızla yayılan içeriklerde saatler içinde sonuç verir.
Sınırlar ve bilinmesi gerekenler
- Erişim engeli içeriği silmez. İçerik sitede kalır; yurt dışından ve VPN ile erişilebilir. Kalıcı çözüm için içerik sağlayıcının kaldırması ya da arama sonuçlarından çıkarılması gerekir.
- Kopyalar için ayrı karar gerekir. Aynı içerik başka bir sitede yayımlanırsa o URL için yeni başvuru yapılır. Ancak md. 9/9 uyarınca, karara konu içeriğin başka adreslerde yayımlanması hâlinde başvuru üzerine hakimlik o adresler için de erişim engeli verebilir; süreç daha hızlıdır.
- Yurt dışı siteler. Karar Türkiye’deki erişim sağlayıcılarını bağlar; yurt dışındaki siteyi kaldırmaya zorlamaz. Yurt dışı kaynaklar için platform politikaları ve DMCA kullanılır.
- Masumiyet karinesi iki taraflı işler. Henüz hüküm verilmemiş bir olayda “suçlu” diye yazılması sizin lehinize bir gerekçedir; ancak haber “iddia” diliyle ve kamu yararı gözetilerek yazılmışsa engelleme zorlaşır.
Karar sonrası yapılacaklar
Erişim engeli alındıktan sonra:
- Google’da “Güncel olmayan içeriği kaldır” aracıyla sonucu temizletin (içerik sağlayıcı kaldırdıysa).
- Md. 9/10 kararı alındıysa, arama motorlarının uygulayıp uygulamadığını 1–2 hafta sonra kontrol edin.
- İçeriğin kopyalarını izlemeye alın; yeni kopya çıkarsa md. 9/9 yoluyla hızla ekletin.
Haber kaldırma ve sosyal medya içerik kaldırma hizmetlerimizde bu süreci anlaşmalı avukatlarımızla birlikte yürütüyor, karar sonrası takip ve arama motoru temizliğini de üstleniyoruz. Hangi içeriğin md. 9 kapsamına girdiğini ücretsiz analizle önceden değerlendiriyoruz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Kanun hükümleri ve içtihatlar değişebilir; somut durumunuz için bir avukata danışın.
Sık sorulan sorular
Erişim engelleme kararı ne kadar sürede alınır? Hakim başvurudan itibaren en geç 24 saat içinde karar verir; karar ESB’ye ulaştıktan sonra 4 saat içinde uygulanır. Başvurudan uygulamaya pratikte 2–7 gün geçer.
Avukat olmadan başvurabilir miyim? Evet, bizzat başvurabilirsiniz. Ancak hakim dosyayı duruşmasız ve yalnızca dilekçe üzerinden değerlendirdiğinden, dilekçenin hukuki niteliği sonucu doğrudan etkiler.
Haber sitesi karara rağmen içeriği kaldırmazsa? Kaldırmak zorunda değildir; karar erişimi engeller. İçerik Türkiye’den görünmez olur. Sağlayıcı kararı uygulamazsa (örneğin URL’yi değiştirerek yeniden yayımlarsa) yeni URL için md. 9/9 kapsamında ek karar alınır ve sağlayıcı hakkında suç duyurusu yapılabilir.
Erişim engeli, Google sonuçlarından da kaldırır mı? Doğrudan değil. Md. 9/10 uyarınca “ilişkilendirmeme” talebi de dilekçeye eklenmişse ve hakim kabul etmişse, karar arama motorlarına bildirilir ve sonuç adınızla yapılan aramalardan çıkar. Bu talebi dilekçeye eklemeyi unutmayın.