“Unutulma hakkı” terimini çoğu kişi 2014’te Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın Google İspanya kararıyla duydu. Oysa Türkiye’de de bu hak hem Anayasa Mahkemesi kararlarıyla hem de 2020’de yapılan kanun değişikliğiyle somut bir araca dönüştü. Bu yazıda hakkın ne olduğunu, kimlerin hangi içerikler için kullanabileceğini ve üç farklı başvuru yolunu anlatıyoruz.
Unutulma hakkı ne değildir?
Önce yanlış anlamayı giderelim: unutulma hakkı, hoşunuza gitmeyen her içeriği sildirme hakkı değildir. Hak, şu dengeyi kurar: bir yanda sizin özel hayatınız ve kişiliğinizi serbestçe geliştirme hakkınız (Anayasa md. 17 ve 20), diğer yanda basın özgürlüğü ve toplumun bilgi edinme hakkı (Anayasa md. 26 ve 28). Hak, geçmişte kalmış ve artık kamu yararı taşımayan bir bilginin sizi ömür boyu takip etmemesini sağlar.
Türkiye’deki hukuki dayanaklar
1. Anayasa Mahkemesi: N.B.B. kararı (2016)
AYM, 3 Mart 2016 tarihli N.B.B. kararında (B. No. 2013/5653) unutulma hakkını açıkça tanıdı. Olayda, başvurucu hakkında 1998–1999’da çıkan uyuşturucu kullanımı haberlerinin bir gazetenin internet arşivinde kalmaya devam etmesi söz konusuydu. Mahkeme şu kriterleri belirledi:
- Yayının içeriği
- Yayında kaldığı süre
- Güncelliğini yitirip yitirmediği
- Tarihsel bir veri olarak kabul edilip edilemeyeceği
- Kamu yararına katkısı (toplumsal açıdan haber değeri)
- Habere konu kişinin siyasetçi ya da ünlü olup olmadığı
- Haberin konusu, olgulara dayalı mı yoksa değer yargısı mı içerdiği
- Kamunun ilgili veriye yönelik ilgisi
Bu kriterler bugün hem mahkemelerin hem KVKK’nın değerlendirmelerinde kullanılıyor.
2. 5651 sayılı Kanun md. 9/10 (2020 değişikliği)
7253 sayılı Kanun’la 2020’de eklenen fıkra şöyle der: İnternet ortamındaki yayın içeriği nedeniyle kişilik hakları ihlal edilenlerin talebi üzerine hakim, başvuranın adının karara konu internet adresleriyle ilişkilendirilmemesine karar verebilir; kararda Erişim Sağlayıcıları Birliği’nin hangi arama motorlarına bildirim yapacağı belirtilir.
Bu, Türkiye’de unutulma hakkının kanun metnine girdiği ilk düzenlemedir. Sonuç: adınız arandığında o URL arama sonuçlarında görünmez; URL’nin kendisi silinmez.
3. KVKK Kurulu’nun 2020/481 sayılı kararı
Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 23 Haziran 2020 tarihli kararında iki önemli tespit yaptı:
- Arama motorları, kişisel verileri indeksleyip sunduğu için veri sorumlusudur; 6698 sayılı KVKK’ya tabidir.
- Kişiler, adlarıyla yapılan aramalarda çıkan sonuçların indeksten çıkarılması için önce arama motoruna başvurmalı; talep reddedilirse ya da 30 gün içinde cevap alınamazsa Kurul’a şikâyet edebilir ya da doğrudan yargı yoluna gidebilir.
Kurul ayrıca değerlendirme kriterlerini de yayımladı: ilgili kişinin kamusal rol oynayıp oynamadığı, verinin konusu, güncelliği, doğruluğu, kişiye zarar verip vermediği, kişinin çocuk olup olmadığı, verinin gazetecilik faaliyeti kapsamında olup olmadığı gibi.
Hangi içerikler için uygundur?
Başvurunuz şu özellikleri taşıyan içeriklerde güçlüdür:
- Eski: Olayın üzerinden yıllar geçmiş. Net bir süre yok; AYM kararında 14 yıl söz konusuydu, uygulamada 3–5 yıl sonra şans artıyor.
- Güncelliğini yitirmiş: Dava sonuçlanmış, şikâyet kapanmış, kişi cezasını çekmiş.
- Kamuya mal olmamış kişi: Siyasetçi, üst düzey yönetici ya da ünlü değilsiniz.
- Kamu yararı taşımıyor: İçerik, toplumun bugün bilmesi gereken bir konuyla ilgili değil.
- Kişiliğinizi zedeliyor: İş bulmanızı, sosyal ilişkilerinizi somut olarak etkiliyor.
Zayıf olduğu durumlar: güncel bir ceza davası, kamu görevi sırasında işlenen bir fiil, halen devam eden bir toplumsal tartışma, kişinin kendi paylaştığı ve hâlâ yayında tuttuğu içerikler.
Üç başvuru yolu karşılaştırması
| Google’a doğrudan başvuru | KVKK Kurulu şikâyeti | Mahkeme kararı (5651 md. 9/10) | |
|---|---|---|---|
| Ön şart | Yok | Önce Google’a başvurmuş olmak | Kişilik hakkı ihlali iddiası |
| Süre | 2–6 hafta | 2–6 ay | 1–3 hafta |
| Maliyet | Yok | Yok | Avukat + harç |
| Kapsam | Yalnızca Google, yalnızca Türkiye araması | Kurul kararı arama motorunu bağlar | Kararda yazan tüm arama motorları |
| Ret durumunda | KVKK ya da mahkeme | Yargı yolu | İtiraz (CMK) |
Önerilen sıra: Çoğu dosyada önce Google’a başvurulur (ücretsiz, hızlı). Google kabul ederse iş biter. Reddederse, gerekçeye göre KVKK ya da doğrudan mahkeme yolu seçilir. Hakaret/iftira gibi açık bir ihlal varsa Google’ı beklemeden mahkemeye gidilir ve aynı kararda hem erişim engelleme hem ilişkilendirmeme talep edilir.
Google başvurusu nasıl yapılır?
- Google’ın “Kişisel bilgilerin kaldırılması” ve Türkiye için sunduğu KVKK kapsamındaki kaldırma formunu açın.
- Kimliğinizi doğrulayan bir belge yükleyin (kimlik fotokopisinde TC kimlik no’yu kapatabilirsiniz).
- Her URL için ayrı gerekçe yazın. Şablon cümleler yerine somut olun: “Bu haber 2017 tarihli bir soruşturmaya ilişkindir; soruşturma 2018’de takipsizlik kararıyla sonuçlanmıştır (karar ektedir). İçerik güncelliğini yitirmiştir, kamuya mal olmuş bir kişi değilim ve içerik iş başvurularımda somut zarara yol açmaktadır.”
- Hangi arama terimlerinde çıktığını belirtin (“Ad Soyad”, “Ad Soyad + şehir” gibi).
- Başvuru numarasını saklayın; 30 gün içinde cevap gelmezse KVKK yoluna geçebilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Tek başvuruda onlarca URL’yi aynı gerekçeyle göndermek. Her URL ayrı değerlendirilir.
- Haberin “yalan” olduğunu iddia edip belge sunmamak. Belge yoksa gerekçeyi “güncelliğini yitirme” üzerine kurun.
- Kaynaktaki haberi kaldırmadan yalnızca Google’a başvurup işi bitti sanmak. Arşiv siteleri ve kopyalar için de işlem gerekir.
- Kamuya açık sosyal medya hesabınızda aynı olayı kendiniz anlatmaya devam etmek; bu, “kamuya mal olma” iddiasını güçlendirir.
Profesyonel destek ne zaman gerekir?
Tek bir eski haber ve net bir belgeniz varsa Google başvurusunu kendiniz yapabilirsiniz. Birden fazla URL, kopyalar, reddedilmiş başvurular ya da mahkeme yolu söz konusuysa süreci bilen biriyle çalışmak hem zaman kazandırır hem başarı şansını artırır. Unutulma hakkı hizmetimiz tüm bu yolları kapsar; ücretsiz analizle hangi URL’nin hangi yolla çıkarılabileceğini önceden söyleriz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışın.
Sık sorulan sorular
Unutulma hakkı haberi siteden siler mi? Hayır. Haber sitede kalır; yalnızca adınızla yapılan aramalarda arama motoru sonuçlarında görünmez. Haberin kendisini kaldırmak için haber kaldırma yollarına bakın.
Google başvurusu reddedilirse ne olur? Reddin gerekçesini inceleyin. “Kamu yararı” gerekçesiyle reddedildiyse KVKK Kurulu’na şikâyet; “kişilik hakkı ihlali” iddianız varsa doğrudan Sulh Ceza Hakimliği.
Yurt dışındaki Google aramalarından da çıkar mı? Google’ın Türkiye başvurusu yalnızca google.com.tr ve Türkiye’den yapılan aramaları kapsar. Yurt dışı için ayrı başvuru gerekir; AB ülkeleri için GDPR formu kullanılabilir.
Ne kadar eski olmalı? Kanunda süre yok. Uygulamada 3 yıl ve üzeri içeriklerde başarı belirgin biçimde artıyor; ancak dava sonuçlanmışsa daha kısa sürede de kabul edilebiliyor.